Μελίνα Τανάγρη

Με το Διπλό Κλικ η Μελίνα Τανάγρη αντικρίζει ξανά το κλειδί τού σολ και τη δισκογραφία. Στη σούμα, όγδοος δίσκος. Έντεκα κομμάτια, τα οποία την έφεραν κοντά στον Ιάσονα Γρηγορίου και στον Γιάννη Πετειναρά· ή αλλιώς, λέγε με και Δίδυμο.

Η Μελίνα Τανάγρη βρέθηκε στη Γαλλία για σπουδές λίγο μετά τον παρισινό Μάη. Ιστορία τέχνης, θέατρο, αλλά όχι παρτιτούρες. Επέστρεψε και αμέσως ακολούθησε τη φαλλική πομπή του πειραγμένου Αριστοφάνη. Σαββόπουλος και Αχαρνής. Ο Δικαιόπολις κερνάει ειρήνη στον Ρήγα και στο Polysound. Το πανεράκι κράτα, θυγατέρα, χαρούμενα σα να ’χεις καταπιεί φλογέρα. Έτσι ξεκίνησε τη μουσική, το τραγούδι, την τραγουδοποιία. Από τον 40ό Παράλληλο, στο Σείριο του Χατζιδάκι, και από κει στις ανηφοριές για τον εικοστό πρώτο αιώνα, με ηχογραφήσεις, παραστάσεις, καλλιτεχνικές εργασίες και ό,τι τη συνέδεε με την εύφορη πλευρά της ζωής. Κάπου ενδιάμεσα και λίγο κινηματογράφος, αλλά γι’ αυτό δεν πολυμιλάει. Για τα υπόλοιπα, όμως…

Έχουμε μπροστά μας ένα καλοκαίρι γεμάτο καλλιτεχνικά. Συναυλίες, παραστάσεις, φεστιβάλ. Έχετε νετάρει σε κάτι;
Δεν ξέρω αν θα χάσω κάτι εφέτος, πάντως δεν συγχωρώ τον εαυτό μου που έχασα πέρυσι τον Leonard Cohen. Δεν αγοράζω πολύ, δεν παρακολουθώ πολύ, αλλά έχω την υπέροχη θεωρία που λέει: «Ό,τι χρειάζεται να ακούσω, έρχεται και χώνεται στο ακουστικό μου πεδίο».

Σας αγχώνει μήπως ο καταιγισμός των πληροφοριών που κουβαλάει η εποχή;
Πάρα πολύ. Με αγχώνει η ποσότητα και το ενδιαφέρον των πληροφοριών κυρίως στα πράγματα που αγαπώ· κι επειδή δεν μπορώ να το χειριστώ, σηκώνω τα χέρια ψηλά κι αφήνω τις συμπτώσεις να κάνουν παιχνίδι.

Από ένα σημείο και μετά το δύσκολο δεν είναι να μάθουμε αλλά να ξεμάθουμε και να ξεφορτωθούμε όλα τα στραβά και τ’ άχρηστα που έχουν αποθηκευτεί στον σκληρό δίσκο μας.
Νομίζω πως ο άνθρωπος έχει την τάση να συσσωρεύει οτιδήποτε καθώς και τη δυσκολία να αποχωρίζεται. Χρειάζεται λοιπόν συνειδητή απόφαση για να αφήσουμε εμείς τα πράματα πριν μας αφήσουν αυτά, να γυρίζουμε στο μηδέν με τη χαρά του καινούργιου.

Εντάξει, αλλά –δεν μπορεί– θ’ αγοράσατε κάποιον δίσκο, ένα cd τελευταία.
Ναι. Το Here’s To You της Ilene Barnes και τον τελευταίο της Patricia Kaas, αλλά ήθελα να αγοράσω πολύ περισσότερους.

Μένετε στο Μετς. Μια όμορφη και προνομιακή συνοικία που βρίσκεται μια ανάσα από τον πυρήνα του αθηναϊκού τσιμεντομπλόκ. Ακόμη και το όνομα παραπέμπει σε Γαλλία.
Δεν ξέρω αν, επιστρέφοντας, έφερα μαζί μου και λίγο Γαλλία, αλλά τη διάλεξα αυτή τη γειτονιά και αισθάνομαι ότι τόσα χρόνια την ξαναδιαλέγω· δεν μένω μόνο από συνήθεια.

Πόσα χρόνια σχολές και σπουδές στη Γαλλία;
Επτά χρόνια αχόρταγης περιέργειας, απελευθέρωσης και ψαξίματος, να συντονιστεί το μέσα με το έξω. Τι περιπέτεια! Και δεν σας κρύβω ότι ακόμα με αυτό ασχολούμαι. Και βέβαια πανεπιστήμιο (λίγο), σχολή θεάτρου, τραγούδι…

Εγκύκλιες σπουδές στο θέατρο, ιστορία της τέχνης, αλλά όχι στη μουσική.
Ναι, αλλά σπουδάζω ακόμα. Υπάρχουν χιλιάδες πράγματα και υπολείπομαι πολύ σε μόρφωση.

Θητεύω αιωνίως στο κάλλος, δηλαδή.
Ακριβώς αυτό.

Τα παιδικά σας χρόνια, δύσκολα;
Όχι. Οι συνθήκες ήταν καλές, παρότι ήμουν δύσκολο παιδί και ένιωθα ότι το σχολείο –όπως ήταν φτιαγμένο– μου αφαιρούσε πολύτιμη ενέργεια, αντί να μου προσδίδει. Είχα όμως δάσκαλο τον Τάσο Λιγνάδη· μεγάλη τύχη! Επίσης το σχολείο ήταν μεικτό.

Λέει ο στίχος σ’ ένα από τα καινούργια σας τραγούδια στο Ραντεβού: Είμαι παράξενο φυτό, ανθίζω υπό συνθήκες / αλήθεια πού με βρήκες; Σκεφτόμουν ότι σας περιγράφει ικανοποιητικά.
Δεν ξέρω, δεν το σκέφτηκα έτσι. Βγήκε με μια παιχνιδιάρικη διάθεση.

Αγαπάτε την ποίηση. Σας θυμάμαι σε παράσταση με τον Κραουνάκη, όπου είχατε μελοποιήσει Σκαρίμπα: Το καθέκαστον πουλί αρμοδίως, κελαηδεί και δεν μοιάζει με κανένα. Τον ίδιο στίχο χρησιμοποιείτε και σε τραγούδι στο Διπλό Kλικ.
Τελικά τη φράση αυτή την έλεγε ο Σκαρίμπας, αλλά μάλλον δεν ήταν δικιά του. Ναι, έτσι άρχιζε και η παράσταση με τον Κραουνάκη Το καθέκαστον πουλί αρμοδίως, κελαηδεί. Εγώ πρόσθεσα και δεν μοιάζει με κανένα είμαστ’ όλα ένα κι ένα στη ζωή, πάμε χώρια και μαζί.

Η τέχνη και το μέλλον είναι ό,τι μας απομένει…
Το μέλλον ως άγνωστο τα χωράει όλα: και φόβους κι ελπίδες. Η τέχνη όμως και η δημιουργία θα ’λεγα ότι είναι ο τρόπος να βρούμε τη δύναμή μας.

Μια από τις τελευταίες σας ηχογραφήσεις ήταν τον Σεπτέμβριο του 2003 στο παλαιό πανεπιστήμιο στην Πλάκα, όπου συνθέτες μελοποίησαν Κωστή Παλαμά. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου στο πιάνο και εσείς να τραγουδάτε στο Εν ανθός: Και ανθώ και χαίρομαι τα κάλλη που ’χει η ζωή, μακριά από τα πλήθη, απ’ τη ζάλη και απ’ τη βοή.
Το να ζούμε ποιητικά και να δημιουργούμε την καθημερινότητα δεν είναι τεράστιος πλούτος; Δεν διανύουμε όλες τις αποστάσεις με τη μια και δεν μεταμορφώνεται αυτόματα κάτι συνηθισμένο σε μοναδική περιπέτεια;

Τα τελευταία δεκάξι-δεκαεπτά χρόνια παρουσιάζεστε στη δισκογραφία με μεγάλα –ενδιάμεσα– χρονικά κενά.
Κενά σε σχέση με ποιο χρόνο; Το χρόνο της σύμβασης για μια καριέρα όπως τον φτιάξαμε; Τότε, ναι. Αλλά, γιατί να μη διαλέξουμε αυθαίρετα το άχρονο και να πούμε ότι μίλησα πάρα πολύ ή –αντίθετα– ότι ψέλλισα μια λέξη;

Δεχθήκατε όλα αυτά τα χρόνια προτάσεις για συμμετοχές στη δισκογραφία ή για συνεργασίες επί σκηνής;
Έχω πει πολλά όχι. Ένιωθα ότι προφυλασσόμουν και το ευχαριστήθηκα. Τώρα όμως μ’ αρέσει να ανοίγομαι στους άλλους, να συνεργάζομαι και να συνυπάρχω, όπως κάναμε με το Δίδυμο. Άλλη φάση. Αν κάτι νιώθω ότι με αφορά λέω κατ’ αρχάς ναι κι η ζωή θα δείξει αν θα ευοδωθεί.

Σας καθόρισαν δηλαδή περισσότερο τα όχι.
Νομίζω ότι το καθένα έκανε τη δουλειά του στο χρόνο του.

Ποιο είναι το πρώτο τραγούδι που γράψατε;
Στίχοι και μουσική στην Πέτρινη καρδιά. Το πρώτο αγαπημένο όμως, το Όλα μπερδεύονται γλυκά, σε μουσική της Ελένης Καραΐνδρου.

Κάποιο που θα θέλατε να έχετε γράψει;
Πάρα πολλά, δεν μπορώ να διαλέξω. Όταν κάτι με αγγίζει, αισθάνομαι λίγο σαν να το έγραψα. Όταν ελαττωθεί ο ναρκισσιστικός εγωισμός τού καλλιτέχνη, μένει μόνο η χαρά του τραγουδιού.

Σήμα κατατεθέν των περισσότερων καλλιτεχνών, μαζί με τη ματαιοδοξία. Εσείς παλέψατε με τον δικό σας ναρκισσισμό και εγωισμό;
Μ’ ενοχλούσε στους άλλους ομότεχνους και μετά συνέλαβα τον εαυτό μου να κάνω από τα ίδια, με άλλο τρόπο. Εκεί είδα τη δυσκολία τού πράγματος. Δεν μου άρεσε και άρχισα να το δουλεύω. Δεν με πειράζει πια αν δεν με ξέρει ο άλλος, αν δεν του αρέσω. Δεν έγινε και τίποτα.

Μετά τον 40ό Παράλληλο και είκοσι επτά χρόνια στα δισκογραφικά χαρακώματα, έρχεται το Διπλό Κλικ, παρέα με το Δίδυμο. Τραγούδια με μια αρχιτεκτονική γραφή, που θα έλεγα –αν και είναι σχετικό– ότι ακολουθούν πιο σύγχρονα μουσικά μονοπάτια. Πέρα από τα φυσικά όργανα (κιθάρες, φλάουτο, μπαντζούρι, τρίχορδο, μπάσο κ.ά.) υπάρχουν ηλεκτρονικοί ήχοι, προγραμματισμός και λόγος που ραπάρει.
Το είχα κάνει και στη Νοσταλγία στο δίσκο Κόντρα Καρδιάς. Τώρα με τη συνεργασία μου με τον Ιάσονα Γρηγορίου και τον Γιάννη Πετειναρά (το Δίδυμο) μπλεχτήκαμε δημιουργικά, ο καθένας ξεκίνησε απ’το φυσικό του χώρο και μπαίναμε ο ένας στα χωράφια του άλλου με μια φυσικότητα και ελευθερία που μας οδηγούσε σαν από μόνη της. Πάντα μου άρεσε ο λόγος που ραπάρει. Υπάρχει ένας Γάλλος καλλιτέχνης, ο Fabien Marsaud, που έχει διαλέξει τ’ όνομα Grand Corps Malade (Μεγάλο Άρρωστο Σώμα). Ήταν ένας αθλητής, ο οποίος έπαθε ένα ατύχημα που του προκάλεσε πρόβλημα στην κίνηση. Έπειτα από ένα χρόνο στο νοσοκομείο, άρχισε λοιπόν να γράφει. Έχει γράψει εξαιρετικά κείμενα. Συνεργάζεται με διάφορους μουσικούς και έχει ήδη δύο δίσκους. Δεν τραγουδά, ραπάρει και έχει ένα λόγο χειμαρρώδη αλλά και ποιητικό. Αυτός ο άνθρωπος μ’ έχει επηρεάσει πολύ.

Σας ενδιέφερε πάντα αυτό που ονομάζεται σύγχρονη δημιουργία στην τέχνη.
Ναι, πολύ και η τεχνολογία στη μουσική μού αρέσει. Και η ελευθερία με την όποία μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει διάφορα στιλ, κόσμους και κουλτούρες. Να δανειστεί στοιχεία από άλλες τέχνες και να φτιάξει τον δικό του κόσμο. Μπορεί η εποχή μας να μην κάνει τομές, αλλά έχει τη δυνατότητα να αντλήσει απ’ όλες τις δεξαμενές, ανάλογα βέβαια με το ταλέντο.

Σε τέσσερα τραγούδια στίχοι και μουσική είναι δικά σας, ενώ στα υπόλοιπα βάζει χεράκι του το Δίδυμο. Πώς συναντηθήκατε;
Μου έφεραν τον Θανατηφόρο πυρετό πειραγμένο και το Έρημος βαρύς και μόνος τού Αττίκ. Μου άρεσαν πολύ, είπα το ναι που λέγαμε παραπάνω, και δουλέψαμε πολύ ωραία μαζί.

Σας γοητεύει το ρεπερτόριο του λεγόμενου παλιού ελαφρού τραγουδιού και ως ακροάτρια αλλά και ως ερμηνεύτρια.
Έχω τραγουδήσει πολλά παλιά τραγούδια.Τη θέλω τη νοσταλγία, αλλά όχι καθηλωμένη. Μου αρέσει όταν κινείται προς τα μπρος, όταν δεν τη χωράει ο τόπος της.

Ως ακροάτρια, όταν ακούτε θεατράλε ερμηνείες;
Μου αρέσουν, αρκεί να μην υπάρχει στόμφος.

Συμπεραίνω ότι σας γοητεύουν οι άνθρωποι που δίνονται στην τέχνη τους. Που λειτουργούν κάπως ως κοσμοκαλόγεροι σε ασκηταριό.
Θαυμάζω και εκτιμώ βαθιά τους ανθρώπους που δίνουν τη ζωή τους στην τέχνη τους ή σε κάποιο σκοπό. Εγώ ανήκω αλλού. Χρησιμοποιώ τη διαδικασία των τραγουδιών για να καταλάβω και να συμφιλιωθώ με τον κόσμο και τον εαυτό μου.

Η Γαλλία σάς καθόρισε ως σκέψη, ως προσωπικότητα;
Όχι, δεν με καθόρισε, μου έδωσε όμως πολλά πράγματα η παραμονή μου εκεί. Η Ελλάδα έχει παίξει πιο καθοριστικό ρόλο.

Σας ρώτησα, επειδή βρεθήκατε στη Γαλλία στην εύπλαστη νεανική ηλικία, λίγο μετά τον Μάη του ’68, σε εποχές που ο πλανήτης έβραζε.
Όλο αυτό που έγινε τότε ήταν πολύ σημαντικό. Ο κόσμος ξεκουνήθηκε. Εγώ δεν υπήρξα οργανωμένη κάπου, ωστόσο είχα επαφή με αυτό που συνέβαινε. Ο καθένας ζει τις συνθήκες της ζωής του σύμφωνα με αυτό που είναι. Εμείς διαλέγουμε τη ζωή μας. Επιμένω σε αυτό.

Η κυρία Σαρκοζί, η Κάρλα Μπρούνι, ως ομότεχνη, πώς σας φαίνεται;
Μου αρέσει. Έχω πει σε παραστάσεις ένα δικό της τραγούδι μάλιστα, προτού γίνει κυρία Σαρκοζί.

Η γυναικεία τραγουδοποιία παραμένει λίγο-πολύ άγνωστο σπορ την Ελλάδα.
Δεν ξέρω· μήπως η καλλιτεχνική, η μουσική δημιουργία έχει ένα στοιχείο αρσενικό; Αλλά πάλι, στο εξωτερικό, υπάρχουν πολλές γυναίκες τραγουδοποιοί. Άρα, είναι μάλλον ελληνικό φαινόμενο και δεν έχω απάντηση.

Τελείωνα το λύκειο όταν είχαν κυκλοφορήσει τα Βυζάκια Έξω Λοιπόν. Θυμάμαι πάντα την υποκρισία και το σαρκασμό –και από ένα κομμάτι του χώρου και του τύπου– απέναντι σε αυτό το τραγούδι. Η σεμνοτυφία των ανθρώπων που κρύβονται πίσω από το δάχτυλό τους για να μην ακούσουν «κακές» λέξεις, που, κατά τ’ άλλα, είναι καθημερινής χρήσης.
Υπήρξε πολλή υποκρισία! Θυμάμαι ότι, όταν το έκανα, έτρεμε το φυλλοκάρδι μου, γιατί ήταν μια έκθεση, ήταν κάτι εκτός νόρμας για την εποχή. Ήταν ρίσκο και το πλήρωσα ακριβά. Γράφτηκαν πολλά και άκουσα πολλά. Μετά όμως το τραγούδι βρήκε τη θέση του κι εγώ εισέπραξα πολλή χαρά.

Σαββόπουλος, μπουάτ Ρήγας και Αχαρνής το ’77, Χατζιδάκις και Σείριος δέκα χρόνια μετά.
Δύο φωτεινές στιγμές ανεκτίμητες. Σαββόπουλος με Αχαρνής, ο καλύτερος τρόπος να μπω στα τραγούδια. Χατζιδάκις και Σείριος, η πρώτη μου παρουσία ως τραγουδοποιός. Τι πλούτος! Στον Χατζιδάκι έβλεπες μια προσωπικότητα να εκφράζεται μ’ ελευθερία και χωρίς φόβο. Ήταν γενναιόδωρος, χωρίς να μετράει το κόστος.

Έπειτα από τριάντα δύο χρόνια μπορεί να πει κανείς με σιγουριά ότι όλη εκείνη η μουσική παρέα των τραγουδοποιών Αχαρνέων προχώρησε και άφησε πράγματα πίσω της;
Έδωσε πράγματα σε πολλά και –απ’ ό,τι βλέπω– μεγαλώνει όμορφα.

Γερνάει επιτυχώς.
Κι όπως μεγαλώνουμε και όμορφα παλιώνουμε.

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ (ΙΑΣΟΝΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ)

Μια παρέα ανθρώπων που δεν σας γνωρίζει ρωτάει: «Με τι ασχολείστε;».
Κυρίως ασχολούμαστε με την άγρια μεριά της ζωής, δηλαδή τον έρωτα. Τα τελευταία πέντε χρόνια όμως μαθαίνουμε κολύμπι στα ρηχά τής δισκογραφίας. Γράφουμε μουσική και στίχους, ενορχηστρώνουμε συνθέσεις και σχέδια και αποφεύγουμε τις υπερβολές.

Σας ενδιαφέρει ν’ αποκτήσετε στη συνείδηση του κόσμου κάποια σταθερή ηχητική περίμετρο;
Δεν μας απασχολεί τόσο η ηχητική περίμετρος όσο το ηχητικό κέντρο, που είναι η καλή μουσική. Εκεί –κλείνοντας το ένα μάτι– στοχεύουμε .

«Το κοινό που αξίζει κάθε καλλιτέχνης» υπάρχει για σας;
Και αν δεν υπάρχει, πρέπει να το εφεύρουμε.

Γράφετε και παίζετε μουσική γιατί…
Δεν ξέρουμε τίποτα καλύτερο να κάνουμε.

Η γενιά που μεγάλωσε με Pokemon και η εφηβεία που πηγαίνει σήμερα αγκαζέ με τα I Pod, βρίσκονται πολύ μακριά από τη Λιλιπούπολη, τον Κάρολο Κουν και τον Αττίκ. Πώς μικραίνει η απόσταση;
Η εφηβεία ας πηγαίνει αγκαζέ με ό,τι θέλει. Επιτρέψτε μου να πιστεύω ότι, αν ζούσε ο Αττίκ σήμερα, θα ήταν ενθουσιασμένος με τα I Pod αλλά θυμωμένος με την εκμηδένιση των πνευματικών δικαιωμάτων. H απόσταση δεν νομίζω ότι μικραίνει. Μια παράσταση όμως του Θεάτρου Τέχνης με τη μουσική του Χατζιδάκι ίσως κάνει εμάς λίγο μεγαλύτερους. 

Το Διπλό Κλικ είναι…
Τη στιγμή που γοητεύεσαι από κάποιον, εκείνος να έχει ήδη γοητευτεί από εσένα.

Η Μελίνα είναι…
Δικός μας άνθρωπος.