Πριν από μερικά χρόνια ένιωθα ότι το μουσικό τοπίο ασφυκτιούσε και αναζητούσε κάτι καινούργιο, κάτι διαφορετικό. Δεν ήξερα σίγουρα ότι αυτό που πρότεινα εγώ θα ήταν το συγκεκριμένο ή θα έφερνε την αλλαγή. Κανείς δεν μπορούσε να το προβλέψει αυτό, αλλά σίγουρα είχε κάποια στοιχεία που το έκαναν διαφορετικό, μοναδικό από οτιδήποτε άλλο στο μουσικό περιβάλλον. Αυτό δεν έγινε κατόπιν συνταγής ή γιατί αντιγράψαμε κάτι που ακούσαμε, κάτι που μας άρεσε και θελήσαμε να το εφαρμόσουμε στη δική μας μουσική πραγματικότητα.

Πριν από μερικά χρόνια ένιωθα ότι το μουσικό τοπίο ασφυκτιούσε και αναζητούσε κάτι καινούργιο, κάτι διαφορετικό. Δεν ήξερα σίγουρα ότι αυτό που πρότεινα εγώ θα ήταν το συγκεκριμένο ή θα έφερνε την αλλαγή. Κανείς δεν μπορούσε να το προβλέψει αυτό, αλλά σίγουρα είχε κάποια στοιχεία που το έκαναν διαφορετικό, μοναδικό από οτιδήποτε άλλο στο μουσικό περιβάλλον. Αυτό δεν έγινε κατόπιν συνταγής ή γιατί αντιγράψαμε κάτι που ακούσαμε, κάτι που μας άρεσε και θελήσαμε να το εφαρμόσουμε στη δική μας μουσική πραγματικότητα. Έγινε γιατί τα δικά μου ακούσματα είχαν αυτά τα χαρακτηριστικά. Το εύρος των μουσικών μου ακουσμάτων και γνώσεων, λοιπόν, σε συνδυασμό με την επιθυμία και τη διάθεσή μου δημιούργησαν ένα σύνολο το οποίο ήταν διαφορετικό. Ξεχώρισε γιατί προφανώς ήταν η κατάλληλη στιγμή, ήταν εύφορο το μουσικό έδαφος για να ξεκινήσει κάτι καινούργιο. Βέβαια από τότε έχουν δημιουργηθεί και άλλα ρεύματα τα οποία έχουν φέρει ωραία στοιχεία στην ελληνική μουσική, χωρίς να λέω όμως ότι σήμερα ακούμε ωραία πράγματα ή είμαστε σε μια εποχή που η μουσική έχει αξία. Μάλλον το αντίθετο. Πιστεύω ότι ζούμε και πάλι σε ένα μεταβατικό στάδιο όπου κάτι νέο έρχεται. Δεν ξέρω τι είναι αυτό, αλλά σίγουρα κάπου αλλού πηγαίνουμε. Τώρα ζούμε ένα τέλμα, νομίζω ότι είμαστε στο τέλος του δρόμου κι ένας καινούργιος κύκλος μάς περιμένει.

Είμαι ένας άνθρωπος που δεν εντάχθηκα ποτέ σε μουσικές κατηγορίες, σε μουσικούς προσδιορισμούς. Έτσι ήμουν ελεύθερος και χαλαρός να δημιουργήσω αυτό που ήθελα χωρίς ενοχές. Αυτό μου έδωσε τη δυνατότητα να κάνω κάτι εντελώς δικό μου, έναν νέο προσδιορισμό της ελληνικής ποπ μουσικής, η οποία δικαίως ήταν παραγνωρισμένη και παρερμηνευμένη, γιατί τα δείγματα ήταν πολύ κακά. Πολλοί την περιόρισαν, την εγκλώβισαν σε μια γωνία ως κάτι παραπεταμένο, τη στιγμή που όλος ο κόσμος προσκυνούσε την ποπ μουσική. Έχουμε καλή ελληνική ποπ πλέον και αξίζει να τη σεβαστούμε περισσότερο.

Υπάρχουν σαφώς διαφορετικά είδη, αλλά σίγουρα δεν υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές. Γιατί η μουσική δεν είναι στρατόπεδα, δεν αντιπαλεύουν οι άνθρωποι της μουσικής μεταξύ τους. Συνήθως αυτοί που είναι λιγότερο ταλαντούχοι, λιγότερο έξυπνοι, λιγότερο δεκτικοί στα πράγματα είναι αυτοί που ορίζουν τις διαχωριστικές γραμμές και το μόνο που κάνουν είναι να βλάπτουν την εξέλιξη της μουσικής και την ομορφιά της.

Νομίζω ότι η μουσική και τα τραγούδια σου, ειδικά όταν είσαι και δημιουργός, πρέπει να συμβαδίζουν με την προσωπικότητά σου. Η ποπ ορίζει μια νεανική τρέλα, ένα ταμπεραμέντο το οποίο όσο ο άνθρωπος μεγαλώνει και ωριμάζει δεν του ταιριάζει και πολύ. Μπαίνοντας λοιπόν στην τρίτη δεκαετία της ζωής μου, δεν μου πάει πολύ αυτή η εικόνα. Αυτό δεν είναι κάτι που πρέπει να το πω, αλλά έτσι αισθάνομαι, ότι πλέον η μουσική μου με οδηγεί αλλού. Έχω όρεξη για άλλα πράγματα, διαφορετικά, και νομίζω ότι εκεί θα κατευθυνθώ και εκεί θα στρέψω τη δύναμή μου και τη διάθεσή μου για δημιουργία.

Σίγουρα πιο ώριμα, πιο εσωτερικά, με λιγότερη φασαρία στα τραγούδια, δηλαδή πιο μοναχικά. Ξέρετε, δεν ήμουν ποτέ καλός στο να περιγράφω τη μουσική με λόγια, αλλά να τη δημιουργώ και να την παρουσιάζω. Όσα δεν λέω με λόγια τα κάνω πράξεις.

Ο άνθρωπος δεν έχει τη δυνατότητα να μεταλλάσσεται συνέχεια, οπότε κάποια στιγμή αναπόφευκτα όλοι γινόμαστε κλισέ του εαυτού μας. Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτό που είμαστε, μπορούμε όμως να εξαντλήσουμε τα όριά μας, τα οποία είναι για κάποιους πολλά. Όταν όμως τα εξαντλήσεις, φτάνει κάποια στιγμή που επαναλαμβάνεσαι, αντιγράφεις τον εαυτό σου και εκεί πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να κάνεις μια μεγάλη παύση ή να το αφήσεις και να κάνεις κάτι άλλο.

Το Κολάζ υπήρχε πάντα στη σκέψη μου. Αυτή η σκέψη ωρίμασε τον τελευταίο χρόνο και ήταν η κατάλληλη στιγμή για να πραγματοποιηθεί. Ίσως και να σηματοδοτεί όλα αυτά που λέμε, το τέλος μιας εποχής για μένα. Παράλληλα βέβαια είναι ένας φόρος τιμής σε όλους αυτούς τους μεγάλους δημιουργούς, στους οποίους οφείλουμε να επαναφέρουμε τα τραγούδια τους. Κάποια από αυτά που μπορεί να είναι ξεχασμένα αξίζουν μια δεύτερη ευκαιρία ώστε να λάμψουν σε μια εποχή που τα χρειάζεται, για να της προσδώσουν ποιότητα και αξία.

Ναι, μιλάς για ένα μακρινό παρελθόν. Αυτά τα έκανα, όταν μπορούσα να τα αντέξω σωματικά! Έχω πολύ ωραίες αναμνήσεις, αξέχαστες εμπειρίες αλλά κι αυτά έχουν περάσει στο παρελθόν. Τόσες συναυλίες σε ένα καλοκαίρι δεν νομίζω πως θα ξανακάνω. Θα είναι περιορισμένες και ουσιαστικές.

Για πολλούς λόγους, όπως η ελληνική γλώσσα και ότι δεν ζούμε εκεί. Από την άλλη, επειδή έχουμε δημιουργήσει κι ένα τεράστιο μύθο στο μυαλό μας, δεν είναι και ανέφικτο. Αρκεί να το αντιμετωπίσεις σοβαρά, να κάνεις τις σωστές επαφές, να έχεις το ταλέντο, η μουσική και τα τραγούδια σου να είναι με το ένα πόδι στην ξένη μουσική. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, ένας λαϊκός τραγουδιστής να μεταμορφωθεί για να περάσει στο εξωτερικό, δεν ανήκει εκεί, δεν μπορεί να το κάνει. Αν, λοιπόν, πιστέψεις ότι μπορείς να το κάνεις, χρειάζεται μια επίπονη διαδικασία, αλλά αξίζει να δοκιμαστείς. Προφανώς οι ξένοι ενδιαφέρονται για ανθρώπους που έχουν ήδη επιτύχει στην εγχώρια δισκογραφία, μόνο έτσι μπορούν να ξεχωρίσουν κάτι και να το επιλέξουν. Γι’ αυτό υπάρχουν στις μεγάλες δισκογραφικές εταιρίες τα τμήματα που δουλεύουν το διεθνές ρεπερτόριο. Ψάχνοντας σε όλες τις χώρες μπορεί να σταματήσουν σε μια έστω και δεύτερης και τρίτης διαλογής γι’ αυτούς χώρα και να επιλέξουν τον πιο επιτυχημένο που διαθέτει η χώρα αυτή, αν βέβαια κρίνουν πως αυτός ο μουσικός μπορεί να προσαρμοστεί στα δικά τους δεδομένα.

Έχει γίνει ήδη η αρχή. Ο δίσκος που αφορά το εξωτερικό, ένα αγγλόφωνο άλμπουμ, είναι ήδη έτοιμο. Με ξένους δημιουργούς και παραγωγούς από τη Universal Music Germany, η βάση της όποίας είναι στο Βερολίνο, και γι’ αυτό πηγαίνω συχνά. Το χαίρομαι πάρα πολύ! Ταξίδεψα πολύ στο εξωτερικό, οι προσπάθειες τώρα καρποφορούν και τα επόμενα χρόνια θα κάνω αρκετά πράγματα εκεί.

Είναι ένας δίσκος που συμβιβάζεται με τα πρότυπα και τη μουσική πραγματικότητα της χώρας στην οποία πρωτοκυκλοφορεί, της Γερμανίας δηλαδή, και των όμορων χωρών της Βορειοδυτικής Ευρώπης. Είναι αμιγώς ποπ.

Σαφώς η μαγική στιγμή είναι όταν η ποιότητα συναντά την εμπορική απήχηση. Οτιδήποτε άλλο είναι λάθος συνδυασμός ή κακή επιλογή. Όσοι κατάφεραν στην πορεία τους να συνδυάσουν και τα δυο, δηλαδή είναι ποιοτικοί και εμπορικοί, σημαίνει ότι έκαναν καλά τη δουλειά τους, ότι ήταν μεγάλοι καλλιτέχνες.

Οι χορηγοί δεν προσδιορίζουν μόνο την οικονομική χροιά της συνεργασίας. Ζούμε σε μια πραγματικότητα, την οποία πρέπει να αποδεχθούμε. Εξάλλου οι χορηγοί δεν είναι τωρινό φαινόμενο, πάντα υπήρχαν. Απλώς τώρα είναι πιο μπροστά στις ιδέες τους και στον τρόπο που παρουσιάζονται κι αυτές είναι που εγώ αξιοποίησα. Σαφώς και δεν το έκανα για τα χρήματα, όπως και τίποτα τέτοιο δεν έχω κάνει για τα χρήματα. Δεν ήταν ο πρωταρχικός σκοπός. Επίσης δεν νομίζω πως άφησα ποτέ το διαφημιστικό κομμάτι της οποιαδήποτε εταιρείας να υπερκαλύψει ή να προηγηθεί της καλλιτεχνικής μου ιδιότητας.

Εκ του αποτελέσματος, καθόλου δεν με έβλαψε.

Είναι πολύ διαφορετικό να είσαι ακραίος στη δουλειά σου και πολύ διαφορετικό να είσαι ακραίος στη ζωή σου. Στη ζωή σου μπορεί να είσαι ακραίος, για να ζήσεις κάποιες εμπειρίες πολύ προσωπικές και νομίζω ότι πρέπει να το κάνεις γιατί άνθρωπος δίχως πάθη είναι ατελές ον. Αλλά στη δουλειά, νομίζω, οτιδήποτε ακραίο είναι και επικίνδυνο. Γιατί η μουσική θέλει μια ισορροπία και σίγουρα δεν τα ξέρουμε όλα, οπότε, αν είσαι κάπου στη μέση, παίρνεις στοιχεία από παντού και τότε διαμορφώνεις συνειδητά πολύ πιο σωστά και καθαρά την άποψή σου.

Δεν νομίζω ότι τα πήγαν και άσχημα παρ’ όλα αυτά. Εξάλλου σκοπός δεν είναι να μιμηθούν τις δικές μου επιδόσεις και αποδόσεις οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες. Σκοπός ήταν να ξεφύγουν λίγο από τα δικά τους δεδομένα, από το δικό τους ρεπερτόριο. Ήταν σε όλους προσωπική επιλογή καταρχήν η επιθυμία να συνεργαστούμε και νομίζω πολύ σωστά έκαναν να δοκιμάσουν και κάτι άλλο. Δείχνει ότι αυτοί οι άνθρωποι και μιλάμε για μεγάλους καλλιτέχνες ενδιαφέρονται να δοκιμαστούν και με νέους ανθρώπους και δεν εφησυχάζουν στα δεδομένα τους.

Μετά από μια δεκαετία εκ των πραγμάτων και εκ του αποτελέσματος αυτό ισχύει. Αν στη ζωή μας μπορεί μια δεκαετία να καθορίσει τη διαχρονικότητα ενός τραγουδιού  και πλέον μπορεί, με δεδομένο ότι ξεχνάμε τραγούδια του προηγούμενου μήνα. Αν, τώρα, με ρωτάς για τα επόμενα χρόνια, όταν εμείς δεν θα υπάρχουμε, δεν με ενδιαφέρει γιατί είναι ματαιόδοξο και δεν είμαι καθόλου ματαιόδοξος.

Δεν νομίζω πως ένας καλλιτέχνης δεν έχει δικαίωμα να δοκιμάσει διαφορετικά είδη στη ζωή του. Οι πολλές εμπειρίες σε κάνουν πιο καλό, πιο δυνατό, πιο επαγγελματία, και μπορώ να σου πω ότι από τις πίστες αν και δεν είναι το αγαπημένο μου, και αυτό το έχω πια συνειδητοποιήσει, διδάχθηκα πάρα πολλά. Πράγματα πολύτιμα, τα οποία με έκαναν καλύτερο τραγουδιστή, καλλιτέχνη.

Φυσικά, τίποτα δεν έγινε από υποχρέωση ή από ανάγκη.

Δεν θα είναι εύκολη απόφαση αλλά δεν αποκλείω κιόλας πως θα το ξανακάνω. Εξάλλου μην εκπλαγείτε, αν δείτε από δω και πέρα πολύ τρελά πράγματα, που δεν τα φαντάζεστε.

Αναφέρομαι κυρίως σε επίπεδο συνεργασιών και χώρων.

Το κοινό αποφασίζει από μόνο του τι θέλει και τι δεν θέλει να ακούσει, κανείς δεν μπορεί να το επηρεάσει, και δεν μπορώ να πω τίποτα πάνω σε αυτό. Το κοινό που με ακούει είναι ένα κοινό αρκετά πιστό, μπορεί να μεταλλάσσεται, να αυξάνεται, αλλά στη βάση του υπάρχει μια αφοσίωση που εμένα μού είναι αρκετή. Αυτό που αναφέρεις δεν με ενδιαφέρει ουσιαστικά.

Καταρχήν δεν τα έβαλα με το έντεχνο, γιατί θεωρώ ότι κι εγώ ασχολούμαι με το έντεχνο τραγούδι, με την έννοια ότι δεν κάνω κάτι ερασιτεχνικό, της πλάκας. Ίσα ίσα είμαι μουσικός, παίζω πολλά όργανα και ξέρω πολύ καλά τη μουσική, ενώ πολλοί συνάδελφοί μου το κάνουν από αυθορμητισμό με πρακτικές γνώσεις, αν δούμε τι σημαίνει στη βάση έντεχνο. Απλώς δεν θεωρώ άποψη πράγματα τα οποία δεν μου λένε τίποτα, δεν μπορώ να τα καταλάβω, και μάλιστα όταν αυτό έχει προεκτάσεις σε βαθμό που επηρεάζει ανθρώπους και συνειδήσεις. Και έτσι καταλήγουμε να πιστεύουμε ότι το απλό και το κατανοητό είναι κάτι δεύτερο, ενώ αυτό που δεν καταλαβαίνουμε και δεν μπορούμε να φτάσουμε είναι κάτι τρομερά προχωρημένο και πολύτιμο. Από κει και πέρα δεν χαρακτήρισα ποτέ ανθρώπους, ίσα ίσα οι κριτικές που έχω δεχθεί είναι από συγκεκριμένα πρόσωπα, ενώ εγώ δεν μίλησα ποτέ για κανέναν προσωπικά κι ούτε με ενδιαφέρει να μιλήσω προσωπικά, αφού δεν θεωρώ κανέναν αντίπαλο ή ανταγωνιστή.

Το κοινό, όταν εκτιμήσει κι αγαπήσει αυτό που κάνεις, σε στηρίζει σε όλα τα επίπεδα. Σίγουρα η παγκόσμια δισκογραφία έχει καταρρεύσει, πολύ περισσότερο σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου δεν έχει σημεία στήριξης. Το κοινό, όταν το σέβεσαι, έχει τους τρόπους να σε υποστηρίξει και να σου δώσει τη δύναμη να σταθείς σε αυτόν το χώρο και να εξελιχθείς. Αυτό είναι κάτι που δεν το συναντάς βέβαια πλέον στην Ελλάδα, γι’ αυτό κι έχουν εξανεμιστεί οι πωλήσεις μεγάλων καλλιτεχνών. Δεν υπάρχουν πιστοί ακροατές. Ο κόσμος δείχνει σαν να περιπλανιέται και ή τα ακούει όλα ή έχει τόσες πληροφορίες, που δεν μπορεί να κάνει κάτι δικό του.

Δεν ξέρω πώς να συγκινήσω κάποιον επιτηδευμένα. Τα τραγούδια μου συγκινούν αυτούς που πρέπει να συγκινήσουν. Νομίζω πως, όσο μεγαλώνω, μεγαλώνουν μαζί και τα τραγούδια μου, ωριμάζουν και το κοινό αυτό ακολουθεί.

Το αποφεύγω, γιατί δεν μου αρέσουν πολλά πράγματα. Κι επειδή ασχολούμαι πολύ με τη μουσική μου στο στούντιο, όταν είμαι σπίτι δεν ακούω μουσική. Δεν με συγκινούν τα καινούργια πράγματα, όταν θέλω να ακούσω μουσική, στρέφομαι στα παλιά.

Δεν ξέρω αν ανήκω στο πάνελ των σπουδαίων, αλλά δεν νομίζω κιόλας ότι έχουμε καμία σχέση με την παλιά καλή ελληνική μουσική. Πιστεύω ότι αυτή η παράδοση έχει σταματήσει. Είμαστε σε μια εποχή που δεν έχουμε ταυτότητα, το τραγούδι δεν στηρίζεται σήμερα από κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για καλή ελληνική μουσική, αναφερόμαστε στο παρελθόν.

Δεν με συγκινεί κάτι και είναι προσωπική άποψη. Βέβαια, δεν είμαι από τη φύση μου απαισιόδοξος, νομίζω ότι κάποια στιγμή θα γίνουν και ωραία πράγματα. Το τραγούδι περνάει μια τρομερή κρίση. Η τηλεόραση έχει φτηνύνει το τραγούδι κι επίσης έχει χαθεί η αλυσίδα εξέλιξης ενός τραγουδιστή. Δεν ξεκινάει πλέον κάποιος δίπλα σε έναν καταξιωμένο καλλιτέχνη, ή σε έναν μικρό χώρο. Ζούμε στην εποχή όπου υπάρχουν πολλά γνωστά πρόσωπα χωρίς, όμως, ιδιότητα, χωρίς επάγγελμα.

Τελείωσαν, και είμαστε όλοι πολύ ευτυχισμένοι. Θεωρώ ότι η συνεργασία μου με τους Onirama είναι από τα πιο ωραία πράγματα που έχω κάνει επί σκηνής. Τώρα είναι μια ευκαιρία να ξεκουραστώ και να σκεφτώ τα επόμενά μου βήματα.